|
|
KPK :: Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE
Ocena udziału Polski w Programach Ramowych UE - Andrzej Siemaszko, Jerzy Supel
Spośród różnych miar udziału w PR UE warto skupić się na procentowym udziale zespołów z Polski w ogólnej liczbie uczestników oraz porównać go z takimi partnerami jak Węgry, Czechy czy Austria, o zbliżonym potencjale badawczym. Udział Polski w 4. Programie Ramowym (1995-98) był mizerny. Mieliśmy prawie tyle samo uczestników co Węgry lub Czechy. Niestety, sytuacja taka przeniosła się na pierwsze dwa lata 5 Programu Ramowego (1999-2003). Rys. 1. pokazuje, że w 1999 i 2000 uczestnicy każdego z tych krajów stanowili ok. 0.8% - 0.9% wszystkich uczestników 5.PR. Chociaż początki były bardzo słabe, udział Polski w 5.PR zamknął się generalnie sukcesem. Stało się tak głównie dzięki akcji dołączania do biegnących projektów (NAS-1) oraz olbrzymiego sukcesu w akcji tworzenia centrów doskonałości (NAS-2). W 6.PR, pomimo drastycznej zmiany reguł gry, nasze uczestnictwo stale rośnie. W 2005 osiągnęliśmy poziom prawie 3% wszystkich uczestników 6.PR dzięki któremu lokujemy się w okolicy 10 miejsca wśród wszystkich krajów UE znacznie wyprzedzając Czechy i Węgry a nawet, kiedyś tak odległą w statystykach, Austrię. Rys. 1. Udział zespołów z wybranych krajów w ogólnej liczbie finansowanych Porównanie z Czechami i Węgrami nabiera innego wymiaru jeśli przyjrzymy się wydatkom na badania w wartościach bezwzględnych jak na rys. 2. Rys. 2. Całkowite wydatki na badania i rozwój technologii (GERD) dla Polski, Czech i Węgier w mln euro Sukces i mobilizacja polskich zespołów badawczych są jeszcze bardziej widoczne przy porównaniu udziału w 5. i 6. PR (rys.3.) Dla zdecydowanej większości krajów ich procentowy udział zmalał. Dynamika wzrostu dla Polski jest najwyższą spośród wszystkich krajów członkowskich. Rys. 3. Względna zmiana procentu uczestnictwa pomiędzy 5.PR a 6.PR Inną miarą "sukcesu" jest budżet wykonywanych projektów. Odnoszenie odzysku poszczególnych krajów bezpośrednio do ich wpłat do budżetu UE (czyli PKB) nie jest w pełni miarodajne. Takie podejście było by uprawnione, gdyby wszystkie kraje wydawały jednakową część PKB na badania. Paradoks polega na tym, że składkę do budżetu UE płacimy jako procent naszego PKB (obecnie nasza składka wynosi 1.99% całości budżetu UE), zaś "odzyskujemy" ją w postaci bardzo niskich budżetów projektów uwarunkowanych naszym dramatycznie niskim GERD. Wynika stąd, żeby odzyskać składkę należałoby złożyć i otrzymać ponad trzy razy więcej projektów niż kraje, które inwestują w naukę na poziomie średniej europejskiej. Proponujemy więc inny, naszym zdaniem bardziej obiektywny sposób mierzenia odzysku środków finansowych. Biorąc pod uwagę, że tylko część budżetu 6.PR jest dostępna w otwartych konkursach, najlepiej operować wartością udziału procentowego środków uzyskanych przez uczestników z danego kraju do wartości wszystkich projektów. Rys. 4. pokazuje historię udziału finansowego Polski w 5.PR i 6.PR na tle Austrii, Czech, Węgier i Słowenii. Rys. 4. Udział finansowy Austrii, Polski, Czech, Węgier i Słowenii w 5.PR i 6.PR Polska, Czechy, Węgry i Słowenia w 1999 roku miały podobny udział finansowy wynoszący ok. 0.4% strumienia dofinansowania z KE. Udział Polski rósł najszybciej. W latach 2002-3 pojawiła się wyraźna anomalia związana ze wspomnianym już sukcesem Centrów Doskonałości w Polsce W 6. Programie Ramowym w zdecydowany sposób zmieniono reguły gry, stawiając na finansowanie silnych przemysłowych konsorcjów zogniskowanych na rozwiązywaniu priorytetowych problemów technologicznych. Znaczącą część budżetu w programach tematycznych (ponad 65%) skoncentrowano na tzw. nowych instrumentach (IP i NoE) wyraźnie nieprzyjaznych dla "słabszych" partnerów. Nie odbiło się to tak znacząco na poziomie naszego uczestnictwa, co na udziale finansowym. Na początku 6.PR powróciliśmy do poziomu udziału finansowego 1.0%, który później udało się podwyższyć do 1.4%. Średni udział finansowy Polski w całym 6.PR w wysokości 1.3% należy odnieść do wartości 1.99% - naszego obecnego udziału finansowego w budżecie UE oraz do 0.58% naszego udziału w GERD w EU-25 (2004) oraz do 0.26% udziału w BERD. W takim świetle można uzyskany wynik uważać za umiarkowany sukces. Niestety wykres pokazuje, że pod względem finansowym niedługo dogonią nas Czechy i Słowenia, kraje które mają kilkakrotnie wyższe od nas wydatki na badania w stosunku do PKB (Czechy 1.3%PKB, Słowenia 1.6%PKB). Również udział procentowy w finansowanych projektach (rys.5) wypada dla Polski pozytywnie. Zmiana reguł w 6.PR oraz zwiększenie liczby krajów uczestniczących spowodowało, że dla większości krajów ich procentowy udział finansowy w całości budżetu 6.PR zmalał. Jedynie udział kilku największych krajów praktycznie się nie zmienił. Nasz udział finansowy wzrósł o 15%, chociaż liderem zostały Węgry z 22% przyrostem. Rys 5. Względna zmiana udziału finansowego pomiędzy 5.PR i 6.PR Udział polskich zespołów badawczych w 6.PR należy uznać za dobry, szczególnie, gdy się uwzględni dramatycznie niski stopień finansowania B+R w Polsce (zarówno GERD, jak i BERD), brak odpowiedniej nowoczesnej infrastruktury badawczej ( w wielu projektach, szczególnie w IP i NoE jest to warunkiem koniecznym uczestnictwa w dobrych konsorcjach) oraz niskie zaangażowanie przemysłu wynikające z jego niskiej innowacyjności i czynników strukturalnych (sprywatyzowane firmy mają centra B+R poza granicami Polski, przedsiębiorstwa państwowe nie są zainteresowane B+R). Zbudowaliśmy sobie trwałą pozycję w europejskiej "klasie średniej". Rozpoczął się jednak nowy wyścig. Krajowe Programy Reform wdrażane przez poszczególne kraje członkowskie zakładają znaczący wzrost wydatków na B+R do roku 2010. Ich implementacja spowoduje przetasowanie w "ogonie Europy". Już dzisiaj widać, że wkrótce dogonią nas Czechy i Węgry. Jeżeli nie podejmiemy wysiłków unowocześnienia naszej gospodarki, to w 7.PR grozi nam marginalizacja. |
